Diyetisyen Elif Tazegül
Endokrin, Metabolik ve Hormonal Denge Beslenme Danışmanlığı
Lipödem ve Lenfödem Beslenme Danışmanlığı
Lenfödem ve lipödem, vücutta sıvı birikimi ve dokuların anormal şekilde genişlemesi ile karakterize kronik durumlar olup yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir. Beslenme, bu iki durumun yönetiminde hem inflamasyonu azaltmak hem de ödemi kontrol altına almak için kritik bir rol oynar.
Lenfödem Nedir?
Lenfödem, lenf sistemindeki tıkanıklık nedeniyle dokularda sıvı birikmesi ve şişlik oluşması durumudur. Genellikle bacaklar ve kollar etkilenir, ancak boyun, yüz, gövde ve genital bölgelerde de görülebilir.
Lenfödem Tipleri
Primer Lenfödem: Genetik nedenlerle doğuştan veya ergenlik döneminde başlar.
Sekonder Lenfödem: Kanser tedavileri, enfeksiyonlar, travma veya cerrahi sonrası gelişir.
Belirtiler:
● Uzuvlarda şişlik, ağırlık veya gerginlik hissi
● Ciltte sertleşme, kalınlaşma veya siğil benzeri oluşumlar
● Sık tekrarlayan cilt enfeksiyonları
● Hareket kısıtlılığı ve şiddetli yorgunluk
● Saat, mücevher veya kıyafet takmada zorluk
Teşhis Yöntemleri
MRI: Lenf sistemi ve ödemin üç boyutlu görüntüsü
BT taraması: Kesitsel görüntü ile sıvı birikimlerini gösterir
Doppler ultrasonografi: Kan ve lenf akışını inceler
Lenfosintigrafi: Radyoaktif boya ile lenf sisteminin işleyişini gösterir
Evreler (NCI sınıflaması):
Evre 0 (Latent): Henüz şişlik yok, risk altında
Evre 1 (Spontan, tersinir): Yumuşak şişlik, geri dönüşlü
Evre 2 (Spontan, geri dönüşsüz): Fibrozis oluşur, cilt kalınlaşır
Evre 3 (Lenfostatik Fil Hastalığı): Şiddetli fibrozis, papillom, cilt değişiklikleri, enfeksiyon riski
Lipödem ve Beslenme Yönetimi
● Lipödemde ve lenfödemde beslenmenin temel amaçları şunlardır:
● İnflamasyonu azaltmak
● Ödem ve sıvı birikimini kontrol etmek
● Dokuların elastikiyetini desteklemek
● Kilo yönetimi ile semptomları hafifletmek
Her Zaman Tüketilebilecek Besinler
Bu grup besinler inflamasyonu azaltır, antioksidan açısından zengindir ve lenfatik akışı destekler
● Baklagiller: Mercimek, nohut, fasulye
● Tam tahıllar: Yulaf, kinoa, bulgur
● Sebze ve meyveler: Brokoli, ıspanak, çilek, yaban mersini
● Fermente gıdalar: Yoğurt, kefir, lahana turşusu
● Sarımsak ve soğan: Doğal antiinflamatuar özellik
● Süt ve süt ürünleri: Kalsiyum ve protein kaynağı
● İçecekler: Yeşil çay, kahve (şekersiz). Ehrlich ve arkadaşları (2016), düzenli sebze, baklagil ve fermente gıda tüketiminin lenfödem semptomlarını desteklediğini vurgulamaktadır.
Ölçülü Tüketilmesi Gereken Besinler
Bu besinler faydalı olsa da fazla tüketildiğinde ödemi artırabilir. Haftada 6–8 porsiyon önerilmektedir:
● Kuruyemişler (badem, ceviz, fındık)
● Yağlı hayvansal ürünler (tereyağı, yağlı et)
● Bazı balıklar (somon, sardalya)
● Bitter çikolata
● Kurutulmuş meyveler
● Kırmızı şarap
Lundanes ve arkadaşları (2025), düşük karbonhidrat ve düşük yağ diyetlerinde inflamasyon ve ödemde belirgin farklılıklar olduğunu göstermiştir.
Nadiren veya Kaçınılması Gereken Besinler
Bu grup besinler ödemi kötüleştirebilir ve inflamasyonu tetikleyebilir:
● Alkol
● Tatlı içecekler, gazlı içecekler
● İşlenmiş gıdalar, fast food (pizza, burger, makarna)
● Glutenli tahıllar (buğday, çavdar, arpa)
● Soya ürünleri (işlenmiş)
● Doymuş yağlar (margarin, kızartmalar)
Uygulamalı Öneriler
● Su tüketimi: Günde 1.5–2 litre, ödemi yönetmeye yardımcı
● Porsiyon kontrolü: Özellikle ölçülü besinlerde
● Düzenli öğünler: Kan şekeri dalgalanmalarını önler
● Anti-inflamatuar takviyeler: Omega-3, C vitamini, D vitamini ve polifenol zengini takviyeler doktor onayı ile kullanılabilir
● Fiziksel aktivite: Hafif direnç ve yürüyüş, lenf drenajını destekler
Schmeller ve arkadaşları (2021), lipödemde kompleks fiziksel dekonjestif terapi ve doğru beslenmenin semptomları azaltmada etkili olduğunu göstermiştir.
Lipödem ve lenfödem yönetiminde beslenme, semptom kontrolü ve inflamasyon yönetimi açısından kritik bir rol oynar. Her zaman tüketilebilecek besinler temel alınırken, ölçülü ve kaçınılması gereken gıdalar bilinçli şekilde planlanmalıdır. Bireyselleştirilmiş beslenme planı, semptomları hafifletmede ve yaşam kalitesini artırmada en etkili yaklaşımdır.